Ezepolitiki: Ukunqoba eGoli kungase kunganele kuHelen Zille

UHelen Zille uqhuba umkhankaso onamandla kakhulu eGoli, kodwa akakayinqobi impi yokwakha uhulumeni wobumbano, kubhala uZukile Majova ku-Real Politics.
I-DA ingaphuma phambili ngomhlaka-4 kuLwezi kodwa ibuke umfelandawonye oholwa yi-ANC ukhetha imeya. Lesi yisimo esiyimpicabadala esilolonga ukhetho loMasipala waseGoli. Ukunqoba ukhetho nokuthola isikhundla semeya akuseyona into eyodwa.
Ipolitiki yobumbano isishintshe yonke into.
IGoli libheke esimweni lapho kungekho qembu elizoba namandla aphelele emkhandlwini. Akukho qembu elibonakala likwazi ukuthola izihlalo ezingu-136 ezidingekayo ukuze libe namandla aphelele emkhandlwini onezihlalo ezingu-270. Uhulumeni olandelayo walo muzi cishe uzonqunywa ngemuva kosuku lokhetho, lapho amaqembu eqala ukuxoxisana ngasese.
I-DA ingena emjahweni inamandla, kodwa futhi inemisebenzi engakaqedwa.
Ngo-2016, leli qembu lalicishe lithathe iGoli ngokuphelele ngemuva kokuthola amavoti acishe abe ngu-480,000. Eminyakeni emihlanu kamuva, lokho kusekelwa kwehla kwafinyelela kumavoti angaba ngu-240,000 ohlelweni lokumelwa ngokwesilinganiso samavoti (proportional representation). Abanye abavoti bahlala emakhaya. Abaningi bathuthela eqenjini likaHerman Mashaba, i-ActionSA. Abanye baya emaqenjini amancane.
Ukuze uZille afeze izinhloso zakhe, i-DA kumele ibuyisele ingxenye enkulu yalokho kusekelwa okulahlekile. Lokho kusho ukukholisa laba abavotayo be-DA ukuthi ukubuyela eqenjini kunikeza ithuba elihle lokushintsha isimo saseGoli, kuyilapho kwandiswa ukusekelwa emiphakathini lapho leli qembu belilokhu libhekene nobunzima khona ngokomlando.
Inselele enkulu ye-DA akuseyona eyokunqoba i-ANC. Kungukwakha kabusha uhlu olubanzi lwabavoti olwenza ukunqoba okuphelele kwabonakala kungenzeka isikhashana cishe eminyakeni eyishumi edlule.
Kodwa-ke, isimo sezepolitiki sesishintshe kakhulu kusukela ngaleso sikhathi.
Into entsha enkulu ethinta isimo yiqembu likaJacob Zuma, uMkhonto weSizwe (MK). I-MK yayingekho ngesikhathi sokhetho lohulumeni basekhaya luka-2021. Nokho, okhethweni lwesifundazwe luka-2024, leli qembu lithole amavoti angaphezu kuka-172,000 eGoli,lokho kwalimaza i-ANC.
Uma ubheka phezulu, lokho kubonakala kuzuzisa i-DA ngokwenza i-ANC ibe buthakathaka. Kodwa iqiniso liyinkimbinkimbi kakhulu. Iqembu ngalinye elisha emkhandlwini lenza izingxoxo zobumbank zibe yinkinga kakhudlwana. I-MK ingase inciphise isabelo samavoti se-ANC ngesikhathi esifanayo ikhulisa inani lamaqembu atholakalayo kubumbano olumelene ne-DA ngemuva kokhetho.
Yingakho lo mncintiswano ungenakuqondwa njengomncintiswano phakathi kwe-DA ne-ANC. Ungumncintiswano phakathi kwamaqembu ancintisanayo obumbano.
Imiphumela yokhetho lokuchibiyela kusukela ngo-2021 beluqinile. I-DA isalokhu inamandla kakhulu ezindaweni zayo zendabuko zasemadolobheni, iwina iningi elikhulu ezigcemeni kulo lonke elasezindaweni ezisenyakatho. Kodwa ngaphandle kwalezo zinqaba, intuthuko ibe nzima kakhulu.
Impumelelo e-Evaton ekuqaleni kwalonyaka, lapho i-DA iwine khona iwadi yedolobha e-Emfuleni, iphakamise ukuthi iqembu lingadonsela abavoti abamnyama abasebenza kahle nabaphakathi abakhungathekile ngokuwa kwezinsizakalo zomphakathi. Kodwa ukunqoba okukodwa akusho ukuthi kuzophinde kushintshwe. Okwengeziwe yilokho okwenzekile eGoli uqobo. Naphezu kokugcina isisekelo sayo sasemadolobheni ngokunethezeka, i-DA ayikaze iwine nolulodwa ukhetho lwaseGoli oluvela kwelinye iqembu kusukela okhethweni lukamasipala lwango-2021.
Elinye iqembu liwine.
I-Patriotic Alliance isibe ngelinye lamaqembu anqobayo kubumbano, ithatha amawadi ku-ANC naku-DA futhi yandisa kancane kancane amandla ayo okuxoxisana. Ingase ingaveli njengenye yamaqembu amakhulu eGoli. Kodwa emkhandlwini ohlukene, ngisho nezihlalo ezimbalwa zinganquma ukuthi ubani ozoba yimeya.
Yingakho umsebenzi kaZille udlulela ngale kokukhankasa. Kumele futhi akholise abanye abangaba khona kubumbano ukuthi uhulumeni oholwa yi-DA kufanele usekelwe.
Lokho kungase kube nzima kunokuwina amavoti.
Ubudlelwano phakathi kwe-DA ne-ActionSA buhlala bunzima ngemuva kweminyaka eminingi yohulumeni bobumbano obungazinzile eGoli naseTshwane. Amaqembu amancane avame ukusola i-DA ngokusebenzisa indlela ebusayo yokuphatha ubumbano. Lokho kungezwani kube nomthelela kwiGoli eminyakeni emihlanu edlule.
I-ANC ibonise ukuguquguquka okukhulu. Ubudlelwano bayo ne-EFF, i-Al Jama-ah kanye namaqembu amancane buvame ukungazinzile, kodwa bufinyelele umgomo owodwa ngokuphindaphindiwe: ukuvimbela i-DA ekubuseni amadolobha amakhulu aseNingizimu Afrika. I-MK manje ifaka omunye umlingani ongaba khona kulowo mbono.
Ngakho-ke, kwi-DA, ukuba yiqembu elikhulu kungaba yisithiyo sokuqala kuphela. Esesibili ukuhlanganisa iningi elibusayo elizinzile ngaphambi kokuba izimbangi zayo zenze kanjalo.
Lokho kubuyisela ukugxila emuva ekuvoteni.
Indlela ecacile ye-DA eya emandleni akukhona ukukholisa inani elikhulu labalandeli be-ANC ukuthi bashintshe. Kukhuthaza abalandeli be-DA bangaphambili abahlala kude ngo-2021 ukuba babuyele okhethweni. Uma labo bavoti bebuya ngamanani amakhulu, i-DA isondela ekubuseni. Uma behlala emakhaya, izibalo zobumbano ziqala ukusekela wonke umuntu.
Ukhetho lwaseGoli luvame ukuchazwa njenge-referendamu yokulethwa kwezinsizakalo. Yilokho impela. Izakhamuzi ziphila nengqalasizinda ewohlokayo, ukushoda kwamanzi, ukuphazamiseka kukagesi kanye nemigwaqo eyonakele.
Kodwa ngokwezepolitiki, lokhu kukhetha kumayelana nento enkulu kakhulu.
Kuyisivivinyo sokuthi ingabe ipolitiki yohulumeni wobumbano ingakwazi yini ukuletha uhulumeni ozinzile.
UZille uziveza njengomphathi onolwazi owabuyisela ukwethenjwa eKapa (Cape Town) naseWestern Cape. Umkhankaso wakhe ugxile ekusebenzeni kunasekusekeleni imibono ethile yezepolitiki. Ukuthi lowo mlayezo uyabathinta yini nabantu abangewona abalandeli bendabuko be-DA, yiwona mbuzo obaluleke kakhulu kulo mkhankaso.
Kukhona into eyodwa esivele icacile. Akunakwenzeka ukuthi iGoli ikhiqize umnqobi ozoba namandla aphelele okuphatha. Cishe kuzodingeka kube nezingxoxo zokwakha uhulumeni wobumbano. I-DA ingase iqale phambili. I-ANC ingase ibe eyesibili. I-MK ingase iguqule indlela yayo. I-Patriotic Alliance namanye amaqembu amancane kungase kube yiwona anquma ukuthi ubani ozobusa.
Uma sekubalwa amavoti, impi yaseGoli ingase ibe isanda kuqala.
Yingakho uHelen Zille engawina ukhetho kodwa agcine engayitholanga iHholo Ledolobha (City Hall).
UZukile Majova noRob Rose bahlaziya ngokujulile umncintiswano waseGoli kanye nalokho uHelen Zille akudingayo ngempela ukuze athole amandla, ohlelweni lwaleli sonto lwe-Sharp Sharp, okuwuhlelo lwe-podcast oluvela kwa-Scrolla nakwa-Currency. Izwa okwengeziwe kuZukile ohlelweni lwe-Sharp Sharp, lapho yena noRob Rose behlaziya khona izindaba zezombusazwe zaseNingizimu Afrika njalo ngoLwesithathu.
Esithombeni esingenhla: uHelen Zille.
Umthombo wesithombe: @Our_DA